RENKLİ DOPPLER ULTRASON

Radyoloji polikliniğinde ultrason yaparken odayı aniden bir kalp atışı sesi veya rüzgar uğultusuna benzer ritmik sesler doldurduğunda, hastalarımın şaşkınlıkla ekrana baktığını görürüm. “Hocam bu ses benim damarımdan mı geliyor?” sorusu, gün içinde en sık yanıtladığım sorulardan biridir.

Evet, o sesler sizin yaşam ritminiz.

Bugün sizlere, standart ultrasondan bir adım daha öteye giden, vücudunuzdaki kan akışını, damar sağlığını ve organların beslenmesini canlı olarak izlememizi sağlayan Renkli Doppler Ultrason teknolojisini anlatacağım. Merak etmeyin, karmaşık fizik terimlerine girmeden, bu tetkikin sizin sağlığınız için neden bu kadar hayati olduğunu konuşacağız.

Standart Ultrason ile Doppler Arasındaki Fark Nedir?

Bunu bir trafik kamerasına benzetebiliriz.

• Standart Ultrason (Siyah-Beyaz): Bize yolun durumunu gösterir. Yol düzgün mü, çukur var mı, yolun kenarındaki binalar (organlar) sağlam mı? Bunu görürüz.
• Renkli Doppler Ultrason: Bize o yoldaki trafiği gösterir. Arabalar (kan hücreleri) akıyor mu? Trafik sıkışık mı? Yolun bir yerinde kaza (pıhtı) var mı? Arabalar ters yöne mi gidiyor?

İşte Doppler, vücudunuzun “hemodinamik” yani kan akış haritasını çıkaran ileri düzey bir teknolojidir.

Kırmızılar ve Maviler Ne Anlama Geliyor?

Ekranda gördüğünüz kırmızı ve mavi renkler, sanılanın aksine “temiz kan” ve “kirli kan” ayrımı değildir. Bu renkler bize akımın yönünü ve hızını gösterir.

• Proba (cihaza) doğru gelen kan akımını genellikle Kırmızı,
• Probtan uzaklaşan kan akımını ise Mavi renkte görürüz. Ekranda renklerin birbirine karışması veya çok parlak olması, orada bir darlık (türbülans) olabileceğinin sinyalini verir. Biz Radyologlar bu renk haritasını okuyarak damarlarınızın sağlığını analiz ederiz.

Doppler Ultrason Hangi Durumlarda Hayat Kurtarır?

Bu incelemeyi vücudun neredeyse her bölgesi için kullanabiliyoruz. Ancak en sık başvurduğumuz ve hayati önem taşıyan alanlar şunlardır:

1. Bacak Damarları (Venöz Doppler): “Gizli Varisler ve Pıhtı Riski”

Bacaklarınızda ağrı, şişlik veya ağırlık hissi varsa, doktorunuz “Venöz Doppler” ister.

• Varis: Dışarıdan görünen damarlar buzdağının görünen kısmıdır. Doppler ile derindeki ana damarlarda “kapakçık yetmezliği” (kanın geri kaçması) olup olmadığına bakarız. Tedavi planı buna göre çizilir.
• DVT (Derin Ven Trombozu): Bacakta aniden oluşan şişlik ve ağrıda, damar içinde pıhtı olup olmadığını anlamanın tek ve en hızlı yolu Doppler’dir. Bu, pıhtının akciğere atmasını önlemek için hayati bir tespittir.

2. Boyun Damarları (Karotis Doppler): “İnme Riskini Ölçmek”

Özellikle belli bir yaşın üzerindeki, tansiyon veya şeker hastalarında şah damarlarını (karotis) inceleriz. Beyne giden bu ana yollarda kireçlenme (plak) var mı, damar ne kadar daralmış? Bu inceleme, olası bir felç riskini önceden görüp önlem almamızı sağlar.

3. Gebelik (Obstetrik Doppler): “Bebeğin Beslenmesi”

Anne adaylarının en çok merak ettiği kısımlardan biri de budur. Gebelikte Doppler ile şunlara bakarız:

• Anneden bebeğe giden kan akımı yeterli mi?
• Bebeğin kordonunda direnç var mı?
• Bebeğin beynine giden kan akımı normal mi? Özellikle gelişim geriliği şüphesi olan bebeklerde veya tansiyonu yüksek annelerde, doğum zamanlamasına karar verirken Doppler bulguları bizim için en önemli kriterdir.

4. Böbrek ve Karaciğer Damarları

Hipertansiyonun nedeni bazen böbrek damarındaki bir darlık olabilir. Veya karaciğer hastalıklarında organın kanlanması bozulabilir. Bu organların “giriş-çıkış” kapılarını Doppler ile kontrol ederiz.

Radyolog Gözüyle: İşlem Sırasında Sizi Neler Bekliyor?

• Hazırlık Gerekir mi? Genellikle hayır. Bacak, boyun veya gebelik Doppler’i için aç olmanıza veya idrara sıkışmanıza gerek yoktur. Sadece karın içi damarlara (böbrek damarları gibi) bakılacaksa, gazın görüntüyü engellememesi için 6-8 saatlik açlık isteyebiliriz.
• İşlem Nasıl Yapılır? Sedye üzerine uzanırsınız. İlgili bölgeye ılık jel süreriz. Ultrason probunu cildinizde gezdirirken zaman zaman o meşhur “uğultulu” sesleri duyarsınız. Bu sesler bize kanın akış hızı hakkında sayısal veriler verir.
• Süre Ne Kadardır? Bakılan bölgeye göre değişir. Tek bir bacak 15-20 dakika sürebilirken, tüm karın damarlarını incelemek 30-40 dakikayı bulabilir. Çünkü damar haritalama sabır ve milimetrik dikkat gerektiren bir iştir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Soru: Doppler ultrasonda radyasyon var mı?

Cevap: Hayır, kesinlikle yoktur. Tıpkı standart ultrason gibi ses dalgaları ile çalışır. Ne size ne de (gebeler için) bebeğinize hiçbir zararı yoktur. Güvenle, tekrar tekrar yapılabilir.

Soru: İşlem sırasında ağrı hisseder miyim?

Cevap: Hayır, iğne veya kesi yoktur. Sadece probun cildinizdeki teması hissedilir. Bazen bacak damarlarına bakarken, damarın esnekliğini ölçmek için elinle bacağınıza hafifçe bastırmam gerekebilir, bu da ağrılı bir işlem değildir.

Soru: İlaçlı bir işlem midir?

Cevap: Doppler ultrason genellikle ilaçsızdır. Damar yolundan bir madde verilmez. (Çok nadir özel durumlarda, ultrason kontrastı kullanılabilir ama rutin Doppler incelemelerinde sadece jel kullanılır.)

Soru: Sonucu hemen alabilir miyim?

Cevap: Evet. Biz Radyologlar incelemeyi yaparken raporu zihnimizde oluştururuz. İşlem bittikten kısa bir süre sonra, ölçümlerin ve damar haritanızın detaylı yazıldığı raporunuz hazırlanmış olur.

Doppler Ultrason, modern tıbbın gören gözüdür. Bazen bacağınızdaki bir ağrının sebebini, bazen baş dönmenizin kaynağını, bazen de bebeğinizin neden kilo almadığını bize bu teknoloji söyler.

Bu tetkiki yaptırırken içiniz rahat olsun; emin ellerdesiniz ve vücudunuzun en karmaşık yolları uzman gözüyle kontrol altında.

Sağlıklı ve “akıcı” günler dilerim.