VASKÜLER YETMEZLİK, LENFÖDEM VE LİPÖDEM ARASINDAKİ FARKLAR

Polikliniğime “bacaklarımda geçmeyen şişlik var” veya “akşamları bacaklarım kütük gibi oluyor” şikayetiyle gelen hastaların sayısı oldukça fazla. Çoğu hasta, bacak şişliğinin tek bir sebebe (genellikle varise) bağlı olduğunu düşünür. Oysa biz Radyologlar Doppler Ultrason probunu bacağa koyduğumuzda, altta yatan üç farklı tablodan biriyle karşılaşırız.

Bu yazıda, birbirine çok karıştırılan üç durumu; Vasküler Yetmezlik, Lenfödem ve halk arasında bazen “Lif Ödem” olarak telaffuz edilen Lipödem‘i ayırt etmenize yardımcı olacağım.

1. Vasküler (Venöz) Yetmezlik: Dolaşım Sorunu

Halk arasında “Varis” veya “Gizli Varis” olarak bilinir.

• Sorun Nedir? Bacaklarınızdaki kirli kanı kalbe taşıyan toplardamarların içindeki “kapakçıklar” bozulmuştur. Kan yukarı çıkacağına, yer çekimiyle aşağıya, ayak bileklerine doğru geri kaçar.
• Belirtileri:
  • Şişlik genellikle akşamları artar, sabah kalktığınızda inmiş olur.
  • Bacaklarda ağrı, kramp ve huzursuzluk hissi vardır.
  • Ayak bileklerinde renk koyulaşması veya gözle görülür kıvrımlı damarlar olabilir.
• Tanı: Ayakta yapılan Renkli Doppler Ultrason ile damar içindeki kaçak (reflü) saniyeler içinde tespit edilir.

2. Lenfödem (Fil Hastalığı): Drenaj Sorunu

Bu durum, dolaşım sisteminden ziyade vücudun “kanalizasyon sistemi” diyebileceğimiz lenf kanallarının tıkanmasıdır.

• Sorun Nedir? Dokular arasında biriken protein açısından zengin sıvının lenf kanalları tarafından taşınamamasıdır. Doğuştan olabileceği gibi, kanser cerrahileri sonrası veya travmalara bağlı gelişebilir.
• Belirtileri:
  • Şişlik genellikle tek taraflıdır (bir bacak diğerinden çok daha kalındır).
  • En önemli fark: Ayak sırtı ve parmaklar da şiştir (Sosis parmak görünümü).
  • Cilt gergin ve serttir.
  • Sabah uyandığınızda şişlik tamamen inmez.
• Tanı: Klinik muayene ve ultrason ile doku aralığındaki sıvı birikimi görülür, venöz yetmezlikten ayırt edilir.

3. Lipödem (Ağrılı Yağlanma Sendromu): Depolama Sorunu

Hastalarımızın en çok mağdur olduğu, sıklıkla obezite sanılıp “kilo ver geçer” denilen ama aslında genetik bir hastalık olan durumdur.

• Sorun Nedir? Bu bir ödem değil, patolojik (hastalıklı) yağ birikimidir. Vücut; kalça, basen ve bacaklarda orantısız bir şekilde yağ depolar.
• Belirtileri:
  • Simetriktir: Her iki bacak da sütun gibi kalındır.
  • Ayaklar korunmuştur: Şişlik ayak bileğinde biter, ayaklar incedir (Paça bağlanmış pantolon görünümü).
  • Diyet ve spora rağmen bacaklar incelmez, sadece üst gövde zayıflar.
  • Dokunmakla ağrı ve hassasiyet vardır, bacaklar çok kolay morarır.
• Tanı: Radyolojik olarak cilt altı yağ dokusunun kalınlığı ölçülür ve venöz yetmezlik olup olmadığı ekarte edilir.

Radyolog Gözüyle: Biz Nasıl Ayırt Ediyoruz?

Hasta bize geldiğinde ilk işimiz Renkli Doppler Ultrason yapmaktır.

1. Önce toplardamarlara bakarız. Kapakçıklar bozuk mu? Kaçak var mı? Varsa tanı Venöz Yetmezliktir.
2. Damarlar sağlamsa, cilt altı dokusuna bakarız. Sıvı kanalları mı dolu? O zaman Lenfödem düşünürüz.
3. Damarlar sağlam, sıvı yok ama yağ dokusu anormal derecede kalın ve nodüllü (pütürlü) ise tanı Lipödemdir.

Bu ayrımı yapmak hayati önem taşır. Çünkü varis tedavisinde kullanılan varis çorabı farklıdır, lenfödem tedavisinde kullanılan bası giysisi veya masaj (lenf drenaj) farklıdır. Lipödem ise bambaşka bir tedavi (liposuction veya özel diyetler) gerektirir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Soru: Hem varis hem lipödem aynı anda olur mu?

Cevap: Evet, maalesef olabilir. Lipödemli hastalarda hareketsizliğe ve bacak ağırlığına bağlı olarak zamanla venöz yetmezlik (varis) de gelişebilir. Bu durumda kombine bir tedavi gerekir.

Soru: Lipödem kilo verince geçer mi?

Cevap: Ne yazık ki hayır. Lipödem bir yağ metabolizması bozukluğudur. Diyetle gövdeniz, yüzünüz zayıflar ama bacaklardaki o inatçı yağ dokusu çok az etkilenir. Ancak sağlıklı beslenme, ağrıları azaltmak için şarttır.

Soru: Doppler ultrason ağrılı mıdır?

Cevap: Hayır, kesinlikle ağrısızdır. Ayakta veya yatarak, cildinize jel sürülerek yapılır. İğne veya ilaç kullanılmaz.

Soru: Bu hastalıkların tedavisi var mı?

Cevap:

• Venöz Yetmezlik: Lazer, köpük tedavisi veya koruyucu çoraplarla tam tedavi sağlanabilir.
• Lenfödem: Tamamen yok olmasa da fizik tedavi ve bandajlama ile kontrol altına alınır.
• Lipödem: Özel cerrahiler ve yaşam tarzı değişiklikleri ile yönetilebilir.

Bacaklarınızdaki şişlik veya şekil bozukluğu sadece “estetik” bir sorun olmayabilir. Eğer “Ne yapsam bacaklarım incelmiyor” veya “Akşamları bacaklarım ağrıyor” diyorsanız, doğru tanı için mutlaka bir Radyoloji uzmanına Doppler Ultrason incelemesi yaptırın. Düşmanınızı (hastalığınızı) doğru tanırsanız, onunla savaşmanız çok daha kolay olur.

Sağlıklı adımlar dilerim.